Bệnh viêm mũi

Mũi là cơ quan ngửi

Ngày đăng: 2016-09-28
Lượt xem: 643 Views

1333956224-img

Giác quan ngửi của con người kém phát triển so với giác quan ngửi của hầu hết động vật có vú và côn trùng. Mặc dù vậy, giác quan này vẫn còn rất mẫn cảm ở người đặc biệt ở cấc trường hợp cá biệt. Ví dụ vị giác chỉ cho biết chất lượng của kẹo, dấm và bia đắng nhưng mọi ấn tượng khác do thức ăn tạo nên như mùi thơm và hương vị đặc trưng của một đồ ăn nào đó đều được khứu giác tiếp nhận. Khứu giác “nếm” này thật ra do các chất ngửi từ thức ăn và đồ uống đi qua khe ngửi trong lúc hít vào khi ăn uống.

Giác quan ngửi có thể kích thích ăn ngon và cũng có thể làm giảm sự ngon miệng. Nó cũng cảnh báo khi thức ăn đã bị ôi, thiu hoặc đồ ăn có chất độc hoặc cảnh báo có chất độc, khí độc… Giác quan ngửi đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực tâm lý học. Nó gây ra các tác động tâm lý rõ rệt hoặc nó làm ức chế tâm lý. Cần biết rằng một giác quan ngửi tốt rất cần cho một sô” người làm các nghề như: nâu bếp, làm bánh kẹo, nâu rượu, bán cà phê, trộn thuốc lá, làm mỹ phẩm và các nhà hóa học. Với người thầy thuốc lâm sàng cũng cần có một cái “mũi lâm sàng” tốt để chẩn đoán bệnh.

Vùng ngửi của mũi tương đối nhỏ hẹp. Nó có các tế bào khứu giác, là các tế bào thần kinh 2 cực. Các tế bào này được coi là các tế bào cảm giác và các nơ-ron thần kinh thứ nhất. Chúng tập hợp vào khoảng 20 sợi trong các thần kinh khứu giác chạy tới trung tâm ngửi nguyên thủy của hành khứu (hành ngửi). Từ đây các nơ-ron của hành ngửi đi quanh bó khứu giác đến trung tâm ngửi thứ hai. Còn vùng ngửi thứ 3 ở vỏ não nằm ở thể bán nguyệt và thể răng.

Kiểu hoạt động của các phân tử mùi đặc trưng ở các tế bào ngửi vẫn cồn chưa được biết một cách chắc chắn. Đến nay đã có nhiều lý thuyết về cơ chế hoạt động như sự phát ra các huyết cầu (corpuscles) có mùi đặc trưng (có hương thơm); sự thâm hút có chọn lọc, các cơ quan thụ cảm đặc biệt trên các tế bào cảm giác, sự điều khiển enzym các rung động phân tử, các quá trình điện – sinh học như các thay đổi về điện thế của màng tế bào … Chắc chắn là chỉ có các chất dễ bay hơn mới được thụ cảm bởi khứu giác của con người. Các chất này cần phải tan được ở trong nước và chất mỡ. Chỉ cần một ít phân tử cũng đủ để kích thích giác quan ngửi. 10′15 các phân tử trong lml không khí đủ để kích thích ở mức bình thường vượt qua ngưỡng.

Người ta đã thấy rằng có khoảng 30.000 chất có mùi khác nhau ở trong khí quyển, trong đó con người chỉ có thể tiếp nhận được 10.000 chất và có khả năng phân biệt được khoảng 200 chất.

Giác quan ngửi cũng như các giác quan khác biểu lộ hiện tượng thích nghi. Sự mẫn cảm của cơ quan khứu giác cũng tùy thuộc vào sự đói, sự thèm ăn. Một sô” mùi có thể được ngửi tốt hơn nếu người ta đang trong tình trạng rất đói hơn là vừa mới ăn xong. Đây là sự điều hòa sinh lý rất bổ ích.

Mất ngửi và giảm ngửi thường do bít tắc khe ngửi (ví dụ có pô-líp mũi). Đó là sự giảm ngửi, mất ngửi cơ học, nghĩa là do không thở được qua mũi. Trường hợp các chất có mùi trong thức ăn hay đồ uống đi từ miệng xuống họng mà không tới biểu mô ngửi của mũi vì bị tắc mũi hay tắc lỗ mũi sau được gọi là mất ngửi vị giác. Nếu mất ngửi trung ương do tổn thương các phần trung ương của hệ thông khứu giác còn đường hô hấp không bị tắc nghẽn. Các nguyên nhân có thể gặp là: đứt giập thần kinh khứu giấc do chấn thương, chân động não, các bệnh về não. Mất ngửi chủ yếu do tổn thương tại chỗ vào biểu mô ngửi do cúm với một khe ngửi để mở.